Kültür · 4 dk okuma
Kırgızistan Hakkında Az Bilinen 20 Bilgi
Güncellendi: · Kyrgyzstan Outdoor

Kırgızistan'ın yaklaşık %90'ı dağlıktır ve topraklarının önemli bölümü 3.000 metrenin üzerindedir. Ülkenin en büyük gölü Issık Göl kışın donmaz ve sularının altında ortaçağ yerleşimlerinin kalıntıları bulunmuştur. Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib, bugün Kırgızistan sınırları içindeki Balasagun'da doğmuştur. Arslanbob dünyanın en büyük doğal ceviz ormanlarından biridir; Manas destanının bazı anlatımları ise yarım milyon dizeyi aşar.
Kırgızistan'ı çoğu kişi "Orta Asya'da bir yerde, Kazakistan'ın yanında" diye bilir. Oysa bu küçük dağ ülkesi Türk tarihinin en önemli sayfalarından birine, dünyanın en uzun destanlarından birine ve Avrupa'nın hiçbir yerinde göremeyeceğiniz doğal güzelliklere ev sahipliği yapar. İşte gezginlerin bile çoğunun bilmediği 20 bilgi.
Doğa ve coğrafya
1. Ülkenin neredeyse tamamı dağ
Kırgızistan'ın yaklaşık %90'ı dağlıktır ve topraklarının önemli bir kısmı 3.000 metrenin üzerindedir. Ülkeyi Tanrı Dağları (Tien Shan) ile güneyde Pamir-Alay sıradağları kaplar. En alçak noktası bile yaklaşık 400 metrededir. Bu yüzden Kırgızistan'da "düz yol" nadirdir; haritada 200 km görünen bir mesafe 5 saat sürebilir. Dağları daha yakından tanımak için Tanrı Dağları rehberimize bakın.
2. Issık Göl kışın donmaz
Dünyanın en büyük dağ göllerinden biri olan Issık Göl, yaklaşık 1.607 m yükseklikte olmasına rağmen kışın donmaz. Bunun iki sebebi vardır: hafif tuzlu suyu ve 600 metreyi aşan derinliği. Kırgızcada adı zaten "sıcak göl" anlamına gelir. Kırgızlar ona şakayla "Kırgız denizi" der. Issık Göl rehberi
3. Göl batık şehirler saklıyor
Issık Göl'ün sığ kıyı sularında yapılan dalışlarda, ortaçağdan kalma yerleşimlere ait duvar kalıntıları, seramikler ve eşyalar bulunmuştur. Gölün su seviyesinin yüzyıllar içinde yükselip alçalması, kıyıdaki bazı yerleşimlerin sular altında kalmasına yol açmıştır.
4. Kanlı zirve: Han Tengri
Kırgızistan, Kazakistan ve Çin sınırında yükselen Han Tengri (yaklaşık 7.010 m), mermer yapısı sayesinde gün batımında kızıl bir renge bürünür. Bu yüzden yerel dilde "Kan Tengri" (kanlı dağ) diye de anılır. Dünyanın en güzel piramit biçimli zirvelerinden biri kabul edilir.
5. Kutup dışındaki en uzun buzullardan biri
Han Tengri'nin eteklerinde uzanan İnılçek buzulu yaklaşık 60 km uzunluğuyla kutup bölgeleri dışındaki en uzun buzullar arasındadır. Buzulun kenarındaki Merzbacher gölü her yaz aniden boşalır; bu doğa olayı bilim insanlarının yakından izlediği bir fenomendir.
6. Dünyanın en büyük ceviz ormanlarından biri
Güneydeki Arslanbob, dünyanın en büyük doğal ceviz ormanlarından birine ev sahipliği yapar. Bir rivayete göre Avrupa'ya ulaşan cevizlerin atası bu ormanlardan gelir. Sonbaharda bütün köy ceviz toplamaya çıkar.
7. Binlerce göl
Kırgızistan'da irili ufaklı binlerce dağ gölü vardır. Son Göl, Ala-Göl, Kel-Suu, Sarı-Çelek ve Çatır-Köl bunların en bilinenleridir. Çoğu 3.000 metrenin üzerindedir ve yalnızca yaz aylarında ulaşılabilir.
8. Kar leoparının yurdu
Tanrı Dağları, nesli tehlike altındaki kar leoparının en önemli yaşam alanlarından biridir. Kırgızistan, 2013'te kar leoparını korumak için dünya ülkelerini bir araya getiren uluslararası bir foruma Bişkek'te ev sahipliği yapmıştır.
Tarih ve Türk dünyası
9. Kutadgu Bilig'in yazarı burada doğdu
Türk edebiyatının ilk büyük eserlerinden Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib, 11. yüzyılda Karahanlıların başkentlerinden Balasagun'da doğmuştur. Balasagun'un kalıntıları bugün Bişkek'e yaklaşık 80 km uzaklıktaki Burana Kulesi çevresindedir. Kule, İpek Yolu'nun "Çang'an–Tanrı Dağları koridoru" kapsamında UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
10. Kaşgarlı Mahmud'un ailesinin memleketi
Divanü Lügati't-Türk'ün yazarı Kaşgarlı Mahmud'un ailesinin, Issık Göl'ün güney kıyısındaki Barsgan'dan geldiği kabul edilir. Bugünkü Barskoon vadisi, bu tarihî yerleşimin adını taşır.
11. Oş, Orta Asya'nın en eski şehirlerinden
Güneydeki Oş, 3.000 yılı aşkın geçmişiyle Orta Asya'nın en eski şehirlerinden biridir. Şehrin ortasındaki kutsal Süleyman Dağı (Süleyman-Too), 2009'dan beri UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
12. Başkentin üç adı
Bişkek'in adı yüzyıl içinde üç kez değişti: Pişpek (Kokand Hanlığı kalesi), Frunze (1926–1991, Sovyet döneminde) ve bağımsızlıkla birlikte Bişkek. Bir rivayete göre "bişkek", kımız yapımında kullanılan tahta yayık sopasının adıdır.
13. Bayraktaki 40 ışın
Kırgızistan bayrağındaki güneşin 40 ışını, Manas destanında birleştirilen 40 Kırgız boyunu temsil eder. Halk arasında "Kırgız" adının "kırk" sözcüğüyle ilişkili olduğu da anlatılır. Güneşin ortasındaki çizgiler ise yurdun tepesindeki tündüktür.
14. Bir Rus kâşifinin mezarı Karakol'da
Orta Asya'yı keşfeden Rus coğrafyacı Nikolay Prjevalski 1888'de Karakol'da öldü ve Issık Göl kıyısına gömüldü. Şehrin adı bir dönem onun onuruna Prjevalsk yapılmıştı. Mezarının bulunduğu anıt ve müze bugün ziyaret edilebilir.
Kültür
15. Dünyanın en uzun destanlarından biri
Manas destanının bazı anlatımları yarım milyon dizeyi aşar. Bu, Homeros'un İlyada ve Odysseia'sının toplamından kat kat uzundur. Destan geleneksel olarak yazılı metinden değil, manasçı denen anlatıcıların hafızasından okunur. Manas, Semetey ve Seytek üçlemesi UNESCO listesindedir. Kırgız kültürü
16. Cengiz Aytmatov
Türkiye'de de çok okunan Cengiz Aytmatov Kırgızdır. *Gün Olur Asra Bedel*, *Cemile* ve *Beyaz Gemi* gibi eserleri onlarca dile çevrilmiştir. Geçmişini unutturulan insanı anlatan "mankurt" kavramı onun romanından dünyaya yayılmıştır. Mezarı Bişkek yakınındaki Ata-Beyit anıt mezarlığındadır.
17. Dünya Göçebe Oyunları'nın doğduğu yer
Kök-börü, er enış (at üstünde güreş) ve kartal avcılığı gibi geleneksel sporların yarıştığı Dünya Göçebe Oyunları ilk kez 2014'te Issık Göl kıyısında, Kırgızistan'ın girişimiyle düzenlendi. Oyunlar 2022'de Türkiye'de (İznik) yapıldı.
18. Bir günü olan şapka
Beyaz keçe şapka ak kalpak o kadar önemlidir ki her yıl 5 Mart'ta "Ak Kalpak Günü" kutlanır. Kalpak yere konmaz, başka birinin kalpağıyla şaka yapılmaz.
19. Yurt bir saatte kurulur
Kırgız yurdu (boz üy) deneyimli bir aile tarafından yaklaşık bir saatte kurulup sökülebilir. Ahşap kafes, çatı çubukları ve keçe örtülerden oluşur; çivi kullanılmaz. Yazın Son Göl'de hâlâ yüzlerce yurt kurulur. Son Göl rehberi
20. Kırgızca ile Türkçe arasındaki "y–j" kuralı
Kırgızca bir Türk dilidir ve Türkçedeki "y" sesi çoğu zaman "j" olur: yol → jol, yer → jer, yaz → jaz, yedi → jeti. "Dağ" ise "too" olur: Ala-Too, "alaca dağ" demektir. Türkçe konuşanlar için Kırgızca

Bu bilgileri yerinde görmek ister misiniz?
Burana Kulesi, Issık Göl, Karakol'daki Prjevalski anıtı, Son Göl'ün yurtları ve kartal avcıları turlarımızın duraklarıdır. Büyük Kırgızistan Turu ya da ilkbahar ve sonbahar için 7 günlük tur ile bu yerleri tek yolculukta görebilirsiniz.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Issık Göl neden donmaz?
Issık Göl hafif tuzlu olduğu ve 600 metreyi aşan derinliğiyle büyük bir ısı deposu görevi gördüğü için kışın donmaz.
Balasagun nerede?
Karahanlıların başkentlerinden Balasagun'un kalıntıları, Bişkek'e yaklaşık 80 km uzaklıktaki Burana Kulesi çevresindedir. Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacib burada doğmuştur.
Cengiz Aytmatov Kırgız mı?
Evet. Cengiz Aytmatov Kırgız yazardır; mezarı Bişkek yakınındaki Ata-Beyit anıt mezarlığındadır.
Kırgızistan bayrağındaki 40 ışın ne anlama gelir?
Bayraktaki güneşin 40 ışını, Manas destanında birleştirilen 40 Kırgız boyunu simgeler.




